Mestbeheer bij paarden: van dagelijks uitmesten tot compostering en hergebruik
Wie een paardenstal onderhoudt, denkt bij stalstrooisel meestal eerst aan comfort, vochtopname en gebruiksgemak. Maar alles wat je in de box legt, moet er uiteindelijk ook weer uit. De hoeveelheid mest, de benodigde opslagruimte en de mogelijkheden voor compostering en afvoer worden daarom sterk beïnvloed door het gekozen strooisel. Wie efficiënt met paardenmest wil omgaan, begint dus eigenlijk al bij de keuze van de bodembedekking.
1. Paardenmest is meer dan alleen de mest van het paard
De mesthoop naast een paardenstal bestaat niet alleen uit paardenmest. Bij het dagelijks uitmesten verdwijnt ook telkens een hoeveelheid gebruikt strooisel uit de box. Hoeveel dat is, hangt sterk af van het materiaal en van de manier waarop je uitmest.
Bij traditioneel stro wordt relatief gemakkelijk een grote hoeveelheid schoon of slechts licht vervuild materiaal mee verwijderd. Daardoor kan het totale mestvolume aanzienlijk oplopen. Bij sterk absorberende strooisels kun je veel gerichter werken: mestballen en sterk verzadigde plekken worden verwijderd, terwijl droog en nog bruikbaar materiaal in de box blijft.
Dat verschil merk je niet alleen aan het aantal kruiwagens per dag. Het bepaalt ook hoeveel ruimte je nodig hebt voor de mestopslag en hoeveel materiaal uiteindelijk moet worden afgevoerd of verwerkt.
2. Het gekozen strooisel bepaalt mee hoeveel mest je produceert
Strooisels verschillen sterk in absorptievermogen en structuur. Een product dat veel vocht kan opnemen, maakt het gemakkelijker om alleen werkelijk vervuild materiaal te verwijderen. Dat kan het mestvolume aanzienlijk beperken.
In de uitgebreide praktijktest ‘Großer Einstreutest – Hat Stroh ausgedient?’ werden verschillende stro-, vlas- en houtproducten onder vergelijkbare omstandigheden onderzocht. Bij stropellets werd daarbij tot 75% minder mestafval dan bij traditioneel stro en tot 40% minder dan bij andere geteste strooiselmaterialen gerapporteerd.
Dat heeft praktische gevolgen: minder mest betekent minder uitmestwerk, een kleinere mesthoop en minder volume dat uiteindelijk moet worden afgevoerd.
3. Niet elk type paardenmest composteert even gemakkelijk
Paardenmest is goed composteerbaar, maar het gebruikte strooisel bepaalt mee hoe vlot dat proces verloopt. Stroachtige materialen breken doorgaans gemakkelijker af dan houtachtige producten.
Traditioneel stro, vlaslemen en stropellets zijn allemaal plantaardige materialen die samen met de paardenmest kunnen verteren. Houtkrullen en zaagsel bevatten daarentegen meer lignine, een bestanddeel dat veel trager wordt afgebroken. Daardoor heeft paardenmest met houtstrooisel doorgaans meer tijd nodig om volledig te composteren.
Dat verschil speelt ook een rol bij de afzet van de mest. In de grote Duitse praktijktest wordt vermeld dat houtkrullen bij landbouwers minder geliefd kunnen zijn vanwege de tragere vertering en de vrees voor nadelige effecten op de bodem. Stromest werd daar als eenvoudiger afvoerbaar beschouwd.
4. Hoe composteer je paardenmest op een goede manier?
Voor een goed composteerproces zijn vooral zuurstof, vocht en temperatuur belangrijk. Een mesthoop die volledig verdicht en voortdurend nat is, verteert veel trager dan een goed opgebouwde hoop waarin lucht kan circuleren.
Paardenmest en strooisel worden bij voorkeur verzameld op een geschikte plaats waar regen- en oppervlaktewater niet ongecontroleerd door de mesthoop kunnen stromen. Door de hoop regelmatig om te zetten, komt opnieuw zuurstof in het materiaal en wordt de microbiële afbraak gestimuleerd.
Een goed werkende composthoop warmt tijdens het proces op. Na verloop van tijd verandert het oorspronkelijke mengsel van mest en strooisel in een donkere, kruimelige massa waarin de afzonderlijke bestanddelen nauwelijks nog herkenbaar zijn. Dan is de compost voldoende gerijpt voor verdere toepassing als organische bodemverbeteraar.
5. Waarom zijn stropellets interessant voor compostering?
Stropellets beginnen als stro dat eerst zeer fijn wordt verhakseld en vervolgens tot pellets wordt geperst. In de paardenbox vallen die pellets onder invloed van vocht en beweging opnieuw uiteen tot een fijne fractie.
Wanneer dit materiaal samen met de paardenmest op de mesthoop terechtkomt, ontstaat daardoor een relatief homogeen mengsel van mest en fijn stro. Het strooisel is volledig biologisch afbreekbaar en bevat geen lijm of chemische bindmiddelen.
Daar komt nog bij dat bij gericht uitmesten weinig schoon materiaal wordt weggegooid. De mesthoop blijft daardoor niet alleen kleiner, maar bevat relatief veel werkelijk vervuild materiaal en minder overtollig strooisel. Dat maakt stropellets interessant voor wie niet alleen naar het comfort in de box kijkt, maar ook naar wat er nadien met de mest moet gebeuren.
6. De verschillen in één oogopslag
| Strooisel | Mestvolume | Afbraak op mesthoop | Composteerbaar | Afvoer/verwerking |
|---|---|---|---|---|
| Traditioneel stro | Hoog | Goed | Goed | Doorgaans eenvoudig |
| Vlaslemen | Laag | Goed | Goed | Doorgaans eenvoudig |
| Houtkrullen | Gemiddeld | Trager | Mogelijk, maar trager | Soms minder gewenst |
| Stropellets | Zeer Laag | Goed | Goed | Doorgaans eenvoudig |
De exacte afbraaksnelheid hangt uiteraard niet alleen van het strooisel af. Ook vochtigheid, temperatuur, zuurstof en het beheer van de mesthoop spelen een belangrijke rol.
7. Van afvalproduct naar waardevolle grondstof
Goed gecomposteerde paardenmest hoeft geen afvalproduct te blijven. Tijdens het composteren wordt het organische materiaal afgebroken en ontstaat een bodemverbeteraar die organische stof aan de bodem kan toevoegen.
Bij strooisels op basis van stro ontstaat zo een mooie kringloop. Stro wordt geoogst als nevenproduct van de graanteelt, wordt gebruikt als stalstrooisel en kan na gebruik samen met de paardenmest worden gecomposteerd. De organische stof kan uiteindelijk opnieuw naar de bodem terugkeren.
Wie stropellets gebruikt, combineert die natuurlijke kringloop met een belangrijk praktisch voordeel: doordat het strooisel veel vocht opneemt en zeer gericht kan worden uitgemest, ontstaat aanzienlijk minder mestvolume dan bij traditioneel stro.
8. Goed mestbeheer begint al in de paardenbox
De keuze van stalstrooisel bepaalt dus veel meer dan alleen hoe de paardenbox eruitziet. Ze beïnvloedt hoeveel tijd je dagelijks aan uitmesten besteedt, hoeveel ruimte je nodig hebt voor mestopslag en hoe gemakkelijk de mest nadien kan worden gecomposteerd of afgevoerd.
Wie al jaren hetzelfde strooisel gebruikt, doet er daarom goed aan ook eens naar die volledige cyclus te kijken. Een sterk absorberend product dat weinig schoon materiaal mee naar de mesthoop laat verdwijnen, kan het stalbeheer aanzienlijk efficiënter maken. Stropellets combineren een zeer laag mestvolume met goede composteerbaarheid en eenvoudige verdere verwerking, en zijn daardoor niet alleen interessant in de box, maar ook nadat het strooisel de stal weer verlaat.